Asansör
Adam, olanca gücüyle asansörün kapısını tekmeliyordu. Deli teke gibi çıldırmış bir hali olsa gerekti. “Açın şu kapıyı! Yardım çağırın, imdat!” diye ortalığı bir feryattır almıştı. Sırayla bütün kat sakinleri koridorlara üşüştüler. Sesin hangi kattan geldiğini anlamaya çalışıyorlardı. Sesi en erken duyanlardan biriydim galiba. Hiç âdetim olmadığı üzere ayağımdaki pijamayla çıktım apartmanın koridoruna. Asansör bizim bulunduğumuz katta takılmıştı. Galiba taşıma kapasitesini aşacak şekilde yüklenmişlerdi cümbür cemaat. İçeriden yalnız bir kişinin değil; bir dolu kişinin feryatları işitiliyordu. Yalnız ağlama sesi çocuklara aitti.
Tehlikesi pek fazla olmayan bu gibi durumlarda panik yapmadan işi çözme yoluna gitmek, her insandan beklenecek türden bir soğukkanlılık değildi. Zira adamın tepinmeleri, kadınların çığlıkları derken, çocuklar da galiba kendilerini bir süreliğine, batan bir gemide veya düşmekte olan bir uçakta mı hayal ettiler ne? Manzara, sabah sabah bütün vahametiyle ortadaydı.
Asansörün kapısına yaklaşıp, içeridekilerin öncelikle sakin olmalarını rica ettim.
“Merak etmeyin, ben şimdi site görevlisini ararım gelir, kapıyı açar” dedim.
Fakat ne çare? Adam asansöre mi, yöneticiye mi yoksa sabah vakti, mezardan biraz büyükçe olan bu demir kutunun içinde hapsolmaya mı isyan ediyordu bilemedim. İsyan dedim de isyanla beraber en galiz küfürler de cabası. Anladım ki elimi çabuk tutmalıyım. Hemen site görevlisini aradım.
“Saim abi, asansör arızalandı. Fazla yüklenmişler galiba. Panik de var, yetiş lütfen!”
Saim abi:
“Gelmem beş on dakikayı bulur” dedi.
Asansördekileri biraz sakinleştirmek ve oyalamak gerekecekti. En azından içerideki çocukların ağlamasını durdurabilirdim.
“Boş ver” dedim kendi kendime. “Kabirde de yanlarında ben mi olacağım. Beklesinler biraz, o daracık yerde. Hem asansörün taşıma kapasitesini zorla, sonra da asansör bozuldu diye bağır, çağır. Yok öyle!” Bu da aslında benim, kendimden duymak istemediğim bir iç sesti. Fakat hadiselerin dilini de anlamak lazımdı. Sınırları zorlayanlar, sınırda zorlanırlar. Kurallara ve talimatlara uymayanların da ödemeleri gereken bir bedel olur bazen.
Kadere taş atan, kendi başını yararmış. Kader derken, insanın cüzi iradesiyle yaptıklarından mesul olduğunu göz ardı etmemesi lazım.
Yıllar önce bir kitapta okuduğum -ve kaderi de bence en sarih şekilde anlatan- bir örnekte yine bir asansör vardı.
“Binayı yapan mimar, içine asansörü koyarken, asansörün düğmelerinin fonksiyonlarını belirleyip, içine binenleri, yukarı mı çıkacakları yoksa aşağımı inecekleri hususunda muhayyer bırakıyor. Asansör, çalışan bütün fonksiyonları ile mimarın külli iradesini temsil ediyorken; asansöre binenler de gidecekleri katın numarasına basarak cüzi iradelerini ortaya koyuyorlar.”
Enfes bir tanımlamaydı bence. Basit ama anlaşılır. Tercihi yapmak asansöre binene ait. Fakat asansöre cümbür cemaat yüklenmek de bir tercihti ve bu tercihin sonucu da bazen az bazen çokça sıkıntı çekmek olabiliyordu. Bundan dolayı sitem etmek de gülünç ve acınası bir durumdu doğrusu. Doğrusu hala asansörü tekmelemeye devam eden adamın durumu da buydu. Ya çocukların ağlayışları? Evet, bunu da “bazen ebeveynlerin hatalarının cezasını evlatları çeker” kabilinden değerlendirmek lazım. Bu değerlendirme ne kadar doğru bilemiyorum ama durum tam da bunun gibiydi.
Neyse ki sesler kesilmişti. Asansör kapısı, site görevlisi tarafından dışarıdan ve yarısı kat arasında, yarısı da bizim katta kalan kabinin içinden güçlükle çıkarılan insanlar, merdivenlerden inerek çıkmışlardı. Bilmiyorum bir daha asansöre binerler mi? Fakat “bir daha asansör mü? Tövbe!” derlerse ne derece ahmaklık ettiklerini düşünün durun. “Yahu birader, adam gibi binersen asansör de seni taşır, tayyare de” demek lazım böylelerine. Fakat kadere taş atmak en kolay şey. Ne yapalım? Sabah sabah epey bir gürültü patırtı çıkardılar ama sonunda gittiler.
Asansöre sorsak bize neler anlatır kim bilir? Her gün onca değişik insan biniyor içine. Hepsinde değişik haller, durumlar, tavırlar. Asansör, kimlerde ne ibretlik haller görüyor kim bilir? Kimi elinde torbalarla biner, kimi valizlerle, kimi de kucağında çocukla. Hani çocuğu bilmem ama elindeki yükü asansörden ininceye kadar sıkı sıkı elinde tutup yere bırakmayanlara çok gülüyordur asansör. “Arkadaş, yükünü ben taşıyacağım. Zaten aynı yere gidiyoruz, bırak şunu da rahatla.” diyordur onlara.
Büyük bir zâtın, eserlerinden birinde:
“İki adam, bellerine ve başlarına ağır yükler yükletip bir sefineye (gemiye) bilet alıp girdiler. Birisi, girer girmez yükünü gemiye bıraktı, üstünde oturdu, nezaret etti. Diğeri hem ahmak hem mağrur, yükünü yere bırakmadı.
Ona denildi: “Şu ağır yükünü gemiye bırak, rahat et.”
O dedi: “Yok, ben kuvvetliyim. Yükümü hem belimde hem başımda muhafaza ederim.”
Ona denildi: “Bizi ve seni kaldıran şu gemi daha kuvvetlidir; daha güzel muhafaza eder. Hem gittikçe kuvvetten düşen belin ve akılsız başın, şu gittikçe ağırlaşan yüklere takat getiremeyecek. Hem dahi, gemi kaptanı seni böyle görse, ya ‘divanedir’ der, seni tard (uzaklaştırı) eder; ya ‘haindir’ der, ‘gemimizi itham ediyor.”
Ben bu hikâyeciği okuduktan sonra, artık her asansöre bindiğimde yüklerimi bırakmaya başlamıştım. Ahmak olmak ve olmamak arasında çok ince bir çizgi var vesselam.