Evvâbine Kalanlar
Yeryüzünün kabaran göğsü dağlar, ardında sakladığı güneşi, bir sonraki günün ilk ışıklarına kadar salıvermeyecekti. Ufuktaki kızıllık, yerini yavaş yavaş laciverte devrederek çekiliyordu. İşe, güce, geçim derdine, fecre kadar paydostu artık. Hayat, pek düzgün bir aralıkta seyrediyordu. Bütün canlılar geceyi bir yorgan gibi örtüp de dinlenme zamanı kılan Allah’a şükrediyorlardı, kendi lisanlarınca.
İnsanoğlunun kadim bir takvime bağlanmış şükür saati yaklaşıyordu. İnsanlar arıların kovana girdikleri gibi bir bir camilere, mescitlere giriyordu. Kimi yolcu, kimi hancı; kimi emekli, kimi yatsıda kapatacağı dükkânını birine emanet edip gelen esnaf, kimi mesaisi erkenden biten memur, kimi gece vardiyasına hazırlanan işçi… Her biri bu vakit mağribin, alem-i gayb çeşmesinden akıtarak doldurduğu arınma kurnasına koşuyorlardı. Bir sükûnet saati, tatlı bir yorgunluk alma aralığı ve belki de insanoğlunun biyolojik saatinin zembereğine kudretli bir dokunuş ânı adım adım yaklaşıyordu. Taslarını ölümsüzlük havuzuna daldıracak olanlar, artık kana kana içecekler ve içtikçe doymayı asla istemeyeceklerdi. Doyulası bir lezzet değildi bu Allah’ım!
Vakit daraldıkça daralıyor ve mutlak nurun imbikten süzülen her katresinin, zamanın gün ile geceyi birbirine ilikleyen aralığına düşmesi artık mukadder hâle geliyordu. Aşkın bağlayıcı tılsımı, kulaklara coşkun bir daveti fısıldıyordu. Herkesin kulağına fısıldanan bu davet, benim zift dolu kalbime de bir nasip düşürmüştü. Nasibimi almaya gidiyordum. Bisikletimin tekerlekleri, yoldaki kesme taşları yerinden oynatıyor ve bir piyanonun tuşlarına sırayla dokunuyor gibi notalı tıpırtılar çıkarıyordu. Kalbimin, onu yed-i kudretinde tutan asıl sahibine malum olan vuruşları; tekerleklerin ezdiği, yer yer gevşek zemine oturmuş taşların bir anda oktavdan oktava geçiş yapan aceleci ve kararsız nota vuruşlarına karışıyordu. Ne âhenk bu Allah’ım! Görünmez enstrümanlarla çalınan bir ezginin notaları, esleri, sol anahtarı dökülüyordu gevşek zemin üzerine oturmuş taşların çizdiği hayali porteye. Aşkın bir mûsikî zevki veriyordur diye düşündüm bir an; hangi dalga boyunda ulaşıyorsa ve bilmem hangi işitme aralığında hissediyorsa bütün mahlûkat.
Hisler coşuyor, Zamanın Sahibi’nin çağrısına müteveccih olan kalplerin ritimleri hızlanıyor ve bu ritimler – kaderdenk noktasında – müezzinin gırtlağını söken birkaç zarif öksürüğe ve parmağıyla vuruşlar yaptığı mikrofona ses veriyor ve sesi duyuran hoparlörler segâh makâmındaki akşam ezanını ulaştırıyordu kulaklara. Kulağı verene de ezanı havadaki zerreciklere yükleyip işittirene de ilahi davete icabet ettirene de O’na mâlum olan ilimlerin harfleri adedince şükürler olsun.
Şükürler olsun ki vaktinde yetişmiştim akşam ezanında çarşı camisine. Ezan henüz başlamışken bisikletimi park ettim. Bineğini önce sağlam yere bağlayıp sonra tevekkül edenlerdenim. Paçalarımı silkeleyip, ayakkabılarımı çıkardım ve onları elime alarak her zamanki rafa bıraktım. İçeri girip müezzin mahfilinin önündeki safa oturdum. “Haydi, kurtuluşa!” diye resmedilen manzaranın eksik parçaları, yeryüzünün mescit kılındığı bu toprak parçasına muhkem bir kale gibi oturtulmuş caminin sathının, satırları üzerine bir bir konuyordu. Saflarda birbiriyle omuz omuza verip oturan insanlar sık ve düzgün işlenen bir yazma oyası gibi öyle engin, öyle rengin, öyle zengin bir tabloyu çerçeveliyordu ki adeta “arş!” emrini bekleyen askerler gibi temkin ve teyakkuz halinde bekliyorlardı. Kulakları, ezanın bitmesini beklerken gözleri, birer rasathanenin ufku taraması gibi etrafı tarıyor ve imamın mihraba geçişini kolluyordu.
Her şey öyle dakik, öyle rakik, öyle ahengi bozmadan meydana geliyordu ki zaman, zihinlerdeki dünya telaşını ağır adımlarla ezerek ilerliyordu. Nihayet, imamın ve arkasında saf tutanların başparmaklarını kulak memelerine değdirerek çalıştırdıkları mekanizmalar, ateş topu gibi yakmaya teşne olan dünyayı, birleşen parmakların kurduğu mancınığa yüklüyor ve “Allah-u ekber!” nidâsı, bitmeye, yitip gitmeye mahkûm olan her şeyi, iplerinden boşanan bu mancınıkla geriye doğru fırlatıyordu. Kimi, bu ateş topunu öyle kuvvetli fırlatıyordu ki tekrar geri dönmesi namaz sonuna kadar mümkün olmuyordu. Benim gibi güçsüz olanların, dünyayı bu denli uzağa fırlatması mümkün olmuyor maalesef. Ama yine de hep “günün birinde” diyerek o kapının önündeki intizar salonunda beklemekten ve kıvam aramaktan başka bir şey gelmiyor elden.
İmam, hafif bir eko verilmiş yaka mikrofonuyla o müthiş kıraatını seslendiriyor; sesinin aksi sedâsı sütunlara, kubbeye, hat yazıları ve işlemelerle bezenmiş duvarlara çarparak helezonik manevralarla camiyi dolaşıyordu. Yankılanan âyetler, kâinatın zerrelerine varıncaya kadar her şeyi sevince boğacak ilahi bir vaadi seslendiriyordu:
“Hoşunuza gidecek bir şey daha var: Allah’ın yardımı ve yakın bir fetih! Haydi müminleri müjdele.”
Her şey yüksek dereceli bir hararet içinde seyrediyordu. İklim, cami kapısının ardında kalan hayattan çok farklı ve çok özeldi. İçerdekiler, çok mühim bir görevi yerine getirdikten sonra ağır adımlarla camiden ayrıldılar. Kalanlar, farklı bir teneffüs için daha özel bir kapıyı aralıyorlardı. Caminin avizeleri sönüyor, kalanlara yetecek kadar loş ışıklar yanıyordu caminin dört bir yanında. Boşalan camide kalan üç beş kişi, ön saflardan arkalara ve yanlara açılarak yer değiştiriyorlar ve adeta camide ufkî bir genişleme meydana getiriyorlardı. Sanki duvarlar daha da öteye gidiyor, kubbeleri tutan sütunlara yenileri ekleniyor ve sessizlik, derinleştikçe daha da bir anlam kazanıyordu. Enine boyuna genişleyen bu mabette ben de birkaç adım geriye geliyor ve müezzin mahfiline yerleşiyorum. Zamanın bu altından diliminden nasibime düşeni almak için ben de evvâbine kalıyorum.
Caminin fil ayağı sütunlarından en arkadakinin, bir köşesini teşkil ettiği parmaklıklı ahşap korunak, müezzin mahfilinin halısı üzerine, duvarlardaki lambaların zayıf ışıklarının çarptığı ahşap parmaklıklardan çapraz gölgeler düşürüyordu. İçteki loş ışıklar, ala gölgeli bir bahar ikindisinde, gövdesi geniş bir çınarın kuşatıcı dallarındaki yayvan yaprakların arasından görünen güneş ışınları gibi belli belirsiz görünüyordu. Her yer bir gölge deniziydi adeta. Bu gölgeler denizinde baş eğip boyun bükenler, bel kırıp secde edenler, tevazuunun ve mahviyetin dar kapılarından geçmek için cisimce küçülüyor, küçülüyorlardı. Kıyama kalkışlarda, adeta mabedin kubbesini yerinden oynatacak gibi yükseliyor ve bir sonraki secde için metafizik bir gerilime geçişin, madde planındaki hazırlığını yapıyorlardı. Cisimce silikleşmenin ve fakat ruh planında yenilenmenin ve devleşmenin derin nefes alışverişleri hissediliyordu her yanda. Manzara, ölümsüzlük bahşeden o sırlarla dolu haz denizinde yüzenlerin, pırıltılı ve köpüklü dalgalar arasında saklı bir anaforun cazibesine kapılıp, döne döne, coşkuyla dünyayı terk edişlerini remzediyordu. Her şey çok başka bir âlemin varlığını hissettiriyordu an be an.
Paslı kalbim ve mühürlü gözlerimle ben, bu lahuti atmosferin ikliminden ayrılırken; evvâbine kalanların o mest edici havasını bozmamak için parmaklarımın ucuna basarak sessizce çıkıyorum camiden. Bir sonraki akşam, yine burada bulunmayı niyaz ederek…