Konuşmak Neden Bazen Anlaşılmak Anlamına Gelmez?
Aynı cümle söylenir, iki kişi bambaşka şeyler duyar. Çünkü iletişim yalnızca kelimelerden değil; geçmiş deneyimlerden, beklentilerden, korkulardan ve o anki duygudan da etkilenir.
Bir ilişkinin en şaşırtıcı taraflarından biri şudur: İnsanlar bazen saatlerce konuşabilir ama birbirlerini yine de duymamış olabilirler.
Çünkü konuşmak ile anlaşılmak aynı şey değildir. Bir kişi “Bana hiç zaman ayırmıyorsun.” dediğinde, bunu söyleyen kişi aslında “Seni özlüyorum.” demek istiyor olabilir. Karşı taraf ise aynı cümleyi “Yetersizsin.” şeklinde duyabilir. Böylece biri yakınlaşmak isterken diğeri kendini savunmaya geçer.
İletişimde sorun her zaman sözcük eksikliği değildir. Bazen sorun, sözcüklerin taşıdığı anlamın iki tarafta farklılaşmasıdır.
İletişimde duyduğumuz şey, söylenen cümlenin kendisi kadar o cümleye yüklediğimiz anlamdan da etkilenir.
Aynı cümleyi neden farklı duyarız?
İnsan konuşurken yalnızca bugünün içinde değildir. Önceki tartışmalar, geçmiş kırgınlıklar, çocukluktan gelen ilişki deneyimleri, yorgunluk, kaygı ve beklentiler o anki konuşmanın içine karışabilir. Bu nedenle karşı tarafın söylediği cümle ile bizim zihnimizde oluşan anlam her zaman aynı olmayabilir.
Söylenen: “Bugün neden bu kadar geç geldin?”
Duyulan: “Sana güvenmiyorum.”
Oysa olası niyet: “Seni merak ettim ve haber alamayınca kaygılandım.”
Bu üç cümle aynı değildir. Fakat ilişki içinde savunma hızla devreye girerse, kişi niyeti anlamaya çalışmadan kendi duyduğu anlama cevap verir. Böylece konuşma gerçek konusundan uzaklaşabilir.
Dinlemek ile cevap hazırlamak arasındaki fark
Birçok tartışmada taraflar aslında sırayla konuşur; fakat birbirlerini dinlemezler. Biri konuşurken diğeri zihninde cevabını hazırlıyorsa, konuşmanın görünürde iki kişisi olsa da içeride iki ayrı monolog sürüyor olabilir.
Dinlemek, söylenen her şeyi kabul etmek değildir. Karşı tarafın haklı olduğunu ilan etmek de değildir. Dinlemek, önce onun ne söylediğini ve ne demek istediğini anlamaya çalışmaktır.
Dinlemenin kısa testi
Karşınızdaki konuşmasını bitirdiğinde ona hemen cevap vermek yerine, söylediklerini kendi cümlenizle özetleyebiliyor musunuz? Eğer bunu yapamıyorsanız, belki de konuşma sırasında anlamaktan çok cevap hazırlıyor olabilirsiniz.
Savunma döngüsü nasıl oluşur?
İlişkilerde sık rastlanan döngülerden biri şu şekilde gelişebilir: Bir kişi bir ihtiyacını eleştiri diliyle ifade eder. Diğer kişi eleştirildiğini hisseder ve kendini savunur. İlk kişi duyulmadığını düşünerek daha sert konuşur. İkinci kişi daha çok kapanır veya karşı saldırıya geçer.
Bir süre sonra tartışmanın konusu kaybolur. Asıl mesele “akşam neden geç geldin?” iken konuşma “sen zaten hep böylesin” noktasına ulaşabilir.
Eleştiri: “Sen zaten bizi hiç düşünmüyorsun.”
İhtiyaç dili: “Geç kalacağını haber vermediğinde kendimi önemsiz hissediyorum. Haber vermene ihtiyacım var.”
İkinci cümle sorunu otomatik olarak çözmez. Fakat konuşmanın yönünü kişiliğe saldırıdan somut davranışa ve ihtiyaca doğru değiştirir.
Daha anlaşılır bir konuşma için 5 küçük adım
Somut davranışı söyleyin
“Sen çok ilgisizsin.” yerine “Bu hafta üç akşam eve geldiğimizde neredeyse hiç konuşamadık.” gibi gözlenebilir bir durumdan başlayın.
Duygunuzu ayırın
Öfkenin altında kırgınlık, yalnızlık, kaygı veya değersizlik hissi olabilir. Duyguyu fark etmek konuşmanın tonunu değiştirir.
İhtiyacı açık söyleyin
Karşı tarafın tahmin etmesini beklemek yerine “Bu hafta bir akşamı birlikte geçirmeye ihtiyacım var.” gibi açık bir talep kurun.
Önce özetleyin, sonra cevap verin
“Seni doğru anladıysam…” diye başlayan kısa bir özet, yanlış anlamayı tartışma büyümeden fark etmeye yardımcı olabilir.
Konuşmanın amacını belirleyin
Bu konuşmanın amacı haklı çıkmak mı, anlaşılmak mı, çözüm bulmak mı? Amaç belirsizse konuşma kolayca eski tartışmalara kayabilir.
Her konuşma o anda yapılmak zorunda değildir
Taraflardan biri çok öfkeli, çok yorgun veya konuşmayı sürdüremeyecek kadar gerilmişse kısa bir ara vermek bazen kaçınmak değil, konuşmayı korumaktır. Fakat aranın işlevsel olabilmesi için “Bu konu kapandı.” anlamına gelmemesi gerekir. Ne zaman yeniden konuşulacağı belirlenmelidir.
Örneğin “Şu an konuşursam daha kırıcı olacağım. Yirmi dakika ara verelim, sonra geri dönelim.” cümlesi, kapıyı çarpıp belirsiz biçimde uzaklaşmaktan farklıdır.
Bugün deneyebileceğiniz 3 dakikalık uygulama
- Partnerinizin veya aile üyenizin anlattığı kısa bir konuyu bölmeden dinleyin.
- Cevap vermeden önce bir cümleyle özetleyin: “Seni doğru anladıysam…”
- Sonuna şu soruyu ekleyin: “Doğru mu anladım?”
Ne zaman daha yapılandırılmış destek düşünülebilir?
Aynı tartışmalar sürekli tekrar ediyor, konuşmalar hızla hakaret veya küçümsemeye dönüşüyor, taraflardan biri sürekli geri çekiliyor ya da iletişim neredeyse tamamen durmuşsa, ilişkinin yalnızca “daha çok konuşmaya” değil, konuşma biçimini yeniden düzenlemeye ihtiyacı olabilir.
Aile danışmanlığında amaç, kimin haklı olduğuna karar vermek değil; tekrar eden ilişki döngüsünü, tarafların ihtiyaçlarını ve uygulanabilir değişim alanlarını daha görünür hâle getirmektir.
Bazen ilişkide değişmesi gereken ilk şey, ne konuştuğumuz değil; birbirimizi nasıl dinlediğimizdir.